"เราเร่งที่จะแก้ปัญหาในทุกด้าน เพื่อนำพาการฟื้นตัวเศรษฐกิจในประเทศให้เร็วที่สุด"

น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี

"เราพร้อมที่จะเป็นที่พึ่ง แก่ผู้ประกอบการอุตสาหกรรมไทย ในทุกสิ่งทุกอย่าง ที่เราจะทำให้ท่านได้"

นายประเสริฐ บุญชัยสุข รมต.ว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม

"เราทำงานแบบไม่มีวันหยุด เพื่อมุ่งหาทุกวิถีทางเยี่ยวยา แก่ท่านผู้ประกอบการ ที่ประสบอุทกภัย"

ดร.วิฑูรย์ สิมะโชคดี ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม

"เรามุ่งมั่นจัดตั้งโครงการต่างๆไว้ในช่วยน้ำท่วม.com ที่จะพาธุรกิจท่านผ่านพ้นวิกฤตการณ์นี้"

นางอรรชกา สีบุญเรือง อธิบดีกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม
องค์ความรู้สำหรับผู้ประกอบการที่ประสบอุทกภัย

การฟื้นฟูเครื่องจักรและอุปกรณ์ในโรงงานอุตสาหกรรมหลังวิกฤติน้ำท่วม

02/11/2554 view 4,689

การฟื้นฟูเครื่องจักรและอุปกรณ์ในโรงงานอุตสาหกรรมหลังวิกฤติน้ำท่วม

(Revival of machines and equipments in factories after flood crisis)

โดย นายชัยรัตน์ แก้วด้วง

สำนักพัฒนาอุตสาหกรรมสนับสนุน

กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม  กระทรวงอุตสาหกรรม

ในสถานการณ์ที่น้ำท่วมหนักในหลายพื้นที่ของประเทศไทยก่อให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรงและมีมูลค่ามหาศาลอย่างไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในรอบ 50 ปีเมื่อโรงงานอุตสาหกรรมได้รับความเสียหายหนักจากน้ำท่วม ทั้งภายในเขตนิคมอุตสาหกรรมและตั้งอยู่ภายนอก โดยเฉพาะในเขตนิคมอุตสาหกรรมต่างในจังหวัดอยุธยา ปทุมธานี  กรุงเทพและปริมณฑล การฟื้นฟูระบบการผลิตของโรงงานอุตสาหกรรมจึงมีความสำคัญหลังจากน้ำเริ่มลดแล้ว จะต้องดำเนินการทันทีในทุกๆด้านดังนั้นการจัดทำแผนฟื้นฟูหรือการกอบกู้โรงงานจึงออกมาในรูปแบบเฉพาะโรงงานในแต่ละพื้นที่โดยส่วนใหญ่แล้วจะวางกรอบดำเนินการจากทีมบริหารองค์กรนั้นๆในการฟื้นฟูโรงงานอุตสาหกรรมหลังน้ำท่วมหนักมาแล้ว โดยแบ่งเป็นหลักๆดังนี้

  • แผนการฟื้นฟูสถานประกอบการและส่วนสนับสนุนการผลิตเช่นอาคาร อุปกรณ์สำนักงาน คลังสินค้า ระบบฐานข้อมูลต่างๆ  อุปกรณ์ขนถ่ายและยานพาหนะ  เป็นต้น

  • แผนการฟื้นฟูสภาพเครื่องจักรและอุปกรณ์ รวมทั้งพื้นที่ปฏิบัติงาน

  • แผนการเยี่ยวยาพนักงานและส่วนที่เกี่ยวข้อง เช่น ลูกค้า ผู้ส่งวัตถุดิบและชิ้นส่วน ฯลฯ

บางสถานประกอบการสามารถบูรณาการทั้ง 3 แผนเข้าด้วยกัน โดยนำแผนการฟื้นฟูสภาพเครื่องจักรและอุปกรณ์เป็นแกนหลักในการนำพนักงานที่เกี่ยวข้องมาร่วมกันปฏิบัติการ โดยเฉพาะพนักงานซ่อมบำรุง พนักงานประจำเครื่องจักร ที่มีความเข้าใจในภาระที่ตนปฏิบัติอยู่ก่อนน้ำท่วมมากที่สุด มาร่วมกันกอบกู้เครื่องจักรและอุปกรณ์สำหรับการผลิต อาจร่วมกับผู้ให้บริการหรือบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านเครื่องจักรจากภายนอกเข้าร่วมด้วยเมื่อสามารถกอบกู้เครื่องจักรและอุปกรณ์ได้บางส่วนแล้วก็ดำเนินการกอบกู้กระบวนการผลิตหรือแผนการฟื้นฟูสถานภาพการผลิตและส่วนสนับสนุนการผลิตต่อไป ซึ่งเป็นการวางรากฐานของการฟื้นฟูโรงงานอุตสาหกรรมหลังน้ำท่วมให้สามารถกลับมาดำเนินอย่างปกติได้อย่างรวดเร็ว



1.      การประเมินความรุนแรงของปัญหาและมาตรการป้องกันก่อนน้ำท่วม

ความเสียหายในภาพรวมโดยสามารถประเมินถึงสภาพก่อนที่จะเกิดน้ำท่วมทางโรงงานอุตสาหกรรมส่วนใหญ่เตรียมป้องกันไว้ก่อนบางส่วนแล้ว เกือบทุกสถานประกอบการจะทราบล่วงหน้าแล้วว่าจะเกิดเหตุการณ์แต่อาจประเมินสถานการณ์และผลกระทบไม่ครอบคลุมเพียงพอ

ประการแรกสภาพความรุนแรงของน้ำท่วมโรงงานมีมากน้อยเพียงไร มีการทำลายสภาพพื้นที่การผลิต เครื่องจักรและอุปกรณ์มากน้อยเพียงใด เช่นความรุนแรงของน้ำได้พัดพาเครื่องจักรเคลื่อนย้าย ชำรุด แตกหักโดยสิ้นเชิง หรือสภาพน้ำท่วมแช่ขังไม่ทำลายเครื่องจักรและอุปกรณ์แต่น้ำทำให้เครื่องจักรผิดปกติไม่สามารถเดินเครื่องได้ เป็นต้น

ประการที่สองประเภทเครื่องจักรและอุปกรณ์ของโรงงานแต่ละชนิดมีความคงทนต่อสภาพน้ำท่วมได้เพียงใด เช่นเครื่องระบบควบคุมอิเลคทรอนิกส์  ห้องclean room ส่วนใหญ่จะเสียหายสิ้นเชิงเมื่อเจอน้ำท่วมขัง  แต่เครื่องจักรบางอย่างอาจเสียหายเพียงบางส่วน ซึ่งแต่ละส่วนจะต้านทานสภาพน้ำและความชื้นที่ต่างกัน

ประการที่สามสถานที่ปฏิบัติงานหรืออาคารโรงงานมีความเสียหายหรือไม่  มีความปลอดภัยมากน้อยเพียงใดพร้อมทั้งส่วนสนับสนุนทางด้านบุคลากรที่เชี่ยวชาญ วัสดุทดแทน อะไหล่สำรอง บริษัทผู้ผลิตเครื่อง ผู้บริการเฉพาะ  ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะต้องประเมินความรุนแรงของความเสียหายและมาตรการป้องกันก่อนน้ำท่วมว่าได้ดำเนินการไว้อย่างไรบ้าง สามารถนำมาตรการที่ได้ป้องกันไว้มาช่วยกันกอบกู้สถานประกอบการและเครื่องจักรอุปกรณ์ได้อย่างรวดเร็วมากน้อยแค่ไหน

2.      คณะกรรมการความปลอดภัยของโรงงาน(จป.)เข้ายึดพื้นที่

เนื่องจากพื้นที่ในการปฏิบัติงานเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมเมื่อมีจากสภาพน้ำท่วมขังเป็นระยะเวลามากกว่า 10 วันขึ้นไป ทางโรงงานจึงต้องจัดตั้งหรือทีมที่มีอยู่แล้วให้เป็นคณะกรรมการความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงานของสถานประกอบกิจการ(จป.)ขึ้นเป็นชุดแรกที่ต้องเข้าถึงพื้นที่ทีมงานต้องวิเคราะห์วิเคราะห์ความปลอดภัยของสถานประกอบการ โดยใช้เทคนิคการเดินสำรวจ(Walkthrough)ทำการชี้บ่งอันตราย (Hazard Identification)ที่มีอยู่ในระบบและต้องทำอย่างรอบคอบก่อน โดยมีภาระหน้าที่ดังนี้

    • การสำรวจจุดอันตรายและจุดความปลอดภัย
    • การจัดทำข้อบ่งชี้ถึงจุดอันตรายและประเมินความเสี่ยง
    • การวางระบบการรายงานสภาพการทำงานที่ไม่ปลอดภัย
    • การเฝ้าระวังและตรวจประเมินระบบ
    • การประเมินผลการดำเนินงานด้านความปลอดภัยในการทำงาน
    • การประชุม ประสานงานกับผู้ประกอบการหน่วยต่างๆและการติดตามอย่างใกล้ชิด


3. การสำรวจสภาพความเสียหายขั้นต้น

 เนื่องจากพื้นที่ในการปฏิบัติงานเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาถ้ามีคณะกรรมการความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงานของสถานประกอบกิจการ (จป.) หรือทีมงานวิเคราะห์ความปลอดภัยของสถานประกอบการ ผู้จัดการด้านความปลอดภัยต้องจัดให้มีการประชุมด้านความปลอดภัยและให้เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานทุกคนติดตามข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับอันตรายที่เกิดขึ้นในสถานที่ปฏิบัติงานได้อย่างทันท่วงที บางโรงงานอาจมีสารเคมีที่อันตรายตกค้างอยู่อย่างไรก็ตามเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในสถานประกอบการต้องควบคุมพื้นที่ทั้งหมดก่อน  เพื่อดำเนินการตามระบบความปลอดภัยของโรงงาน จนกระทั้งเห็นว่าปลอดภัยแล้วก็มอบพื้นที่ให้ส่วนที่รับผิดชอบเข้าดำเนินการต่อไป  จัดเตรียมเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรองและระบบจ่ายพลังงานไฟฟ้าชั่วคราวห้ามจ่ายไฟผ่านระบบจ่ายไฟฟ้าถาวรของโรงงานอุตสาหกรรม จนกว่าจะประเมินผลอย่างถูกต้องและปลอดภัยจริงการสำรวจความเสียหายของเครื่องจักรและอุปกรณ์จากภัยน้ำท่วมคือการรวบรวมแบบและเอกสารที่เกี่ยวข้องที่มีอยู่และสำรวจเครื่องจักรและอุปกรณ์ที่ติดตั้งอยู่ทั้งหมด อย่างไรก็ตาม ในสภาพหลังน้ำลดแบบเอกสารหรือข้อมูลที่ต้องการอาจจะเสียหายหรือสูญหายจนใช้การไม่ได้การตรวจดูสภาพความเสียหายต้องดำเนินการโดยเจ้าหน้าที่ที่มีความรู้และประสบการณ์ของโรงงานอุตสาหกรรมนั้นต้องจำไว้ว่าการตรวจดูสภาพความเสียหายในขั้นตอนนี้เป็นเพียงขั้นตอนเบื้องต้นเท่านั้น เพื่อนำไปสู่การประเมินความเสียหายรวมทั้งหมดแนวทางการรื้อถอนประกอบติดตั้งเครื่องจักรและอุปกรณ์ที่เสียหายและกระบวนการซ่อมแซมต่อไป เพราะเครื่องจักรในโรงงานอุตสาหกรรมแต่ละที่ไม่เหมือนกัน

ในการสำรวจความเสียหายขั้นต้นสิ่งที่ได้ก็คือรายการอุปกรณ์ที่ถูกน้ำท่วมซึ่งจะช่วยในการวางแผนกำลังคน ทีมงานรับผิดชอบและกำหนดแผนงานเบื้องต้นของงานซ่อมบำรุงก่อนการนำเจ้าหน้าที่ซ่อมบำรุงหรือผู้รับผิดชอบเข้าทำงาน ต้องแน่ใจว่าสถานที่ปฏิบัติงานต้องมีความปลอดภัยเพียงพอมาตรการด้านความปลอดภัยในการปฏิบัติงานได้แก่ ขั้นตอนติดป้าย Tag ประเภทต่างๆ ถ้าสถานประกอบการใดที่มีระบบซ่อมบำรุงรักษาทวีผล(Total Productive Maintenance :TPM)อยู่แล้วสามารถนำระบบมาประยุกต์ใช้ได้   เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานด้านความปลอดภัยต้องจัดหาอุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล เช่น รองเท้านิรภัย เครื่องช่วยหายใจ หน้ากากกันฝุ่น ถุงมือยาง หมวกนิรภัยอุปกรณ์ตรวจสอบก๊าซรั่วชนิดพกพา เป็นต้น

4. จุดตรวจสอบเครื่องจักรและอุปกรณ์ที่มีโอกาสเสียหายหลังน้ำท่วม        

  •       โครงสร้างอาคาร พื้น และผนัง
  •        ระบบไฟฟ้าและตู้ควบคุม
  •        ระบบปั๊มลมและท่อลม
  •        ระบบควบคุมเครื่องจักร ระบบอิเลคทรอนิกส์
  •        ระบบไฮดรอลิกส์และนิวเมติก
  •        ระบบฐานข้อมูล
  •        ระบบปรับอากาศและห้องควบคุม
  •        ระบบขนถ่ายลำเลียง สายพาน ที่ใช้เครื่องยนต์และไฟฟ้า
  •        เครื่องมือตรวจสอบและเครื่องมือควบคุมคุณภาพอื่นๆ


5. การจัดทำรายละเอียดข้อบกพร่องของเครื่องจักรและอุปกรณ์ 

การรวบรวมรายละเอียดของเครื่องจักรและอุปกรณ์ที่ได้รับความเสียหายที่ติดตั้งอยู่ในโรงงานเป็นกุญแจสู่ความสำเร็จของการซ่อมคืนสภาพรายละเอียดของเครื่องจักรและอุปกรณ์ทุกชิ้นต้องถูกจัดทำเป็นเอกสารและถ่ายภาพไว้ก่อนที่จะถูกถอดประกอบรื้อถอนหรือเคลื่อนย้ายออกจากสถานที่ติดตั้งเพื่อให้แน่ใจว่าเมื่อนำกลับมาติดตั้งใหม่อีกครั้งจะติดตั้งได้อย่างถูกต้องการจัดทำเป็นเอกสารมีขั้นตอนดังต่อไปนี้

  • ติดป้ายหมายเลขชิ้นส่วนทุกชิ้นของเครื่องจักรและอุปกรณ์ 
  • ทำเครื่องหมายระบบที่เชื่อมต่อหรือต้องประกอบกับส่วนอื่นๆ
  • จัดทำแบบฟอร์มและกรอกรายละเอียดพร้อมรูปถ่ายเพื่อเป็นหลักฐานในการติดตาม      
  • จัดทำระบบจัดเก็บข้อมูลเพื่อให้เป็นระบบที่สามารถค้นหาและนำมาใช้งานได้อย่างรวดเร็ว
  • ตรวจสอบรายละเอียดที่บันทึกได้ในเอกสารต่าง ๆทั้งหมดว่าถูกต้องแม่นยำหรือไม่ หากพบข้อสงสัยหรือไม่แน่ใจ ต้องตรวจสอบแก้ไขให้ถูกต้องทันที เมื่อเอกสารบันทึกข้อมูลได้รับการรับรองแล้วเครื่องจักรและอุปกรณ์ไฟฟ้าก็พร้อมที่จะถูกถอดประกอบ รื้อถอนเคลื่อนย้ายเพื่อทำการซ่อมบำรุงในขั้นตอนต่อไป
  • การจัดการชิ้นส่วนและจัดหาอะไหล่

6.  การปรับสภาพพื้นที่ภายในโรงงานอุตสาหกรรมเบื้องต้น

          หลังจากได้รับพื้นที่ที่ปลอดภัยที่จะเข้าปรับสภาพพื้นที่ในโรงงานในเบื้องต้น ส่วนใหญ่จะเน้นทำความสะอาด การกู้สภาพพื้นให้แห้ง การซ่อมแซมอาคาร การเก็บกวาดนำขยะสิ่งแปลกปลอมที่น้ำได้พัดพานำไปเก็บไว้ที่ปลอดภัย ซึ่งในส่วนนี้ก็ต้องระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะบางโรงงานอาจมีสารเคมีที่อันตรายตกค้างอยู่  โดยเน้นให้พื้นที่มีความปลอดภัยในการฟื้นฟูต่อไป การขนย้ายอุปกรณ์ที่ไม่จำเป็นออกนอกสถานที่ เช่น โต๊ะเก้าอี้ บอร์ดติดประกาศต่าง เศษแก้ว  ขยะ การทำความสะอาดพื้นตามความจำเป็น เพื่อให้การปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ฟื้นฟูทำงานสะดวกและปลอดภัยยิ่งขึ้น

7. การรื้อถอนเคลื่อนย้ายเครื่องจักรและอุปกรณ์เพื่อซ่อมแซม

          การรื้อถอน เคลื่อนย้าย และถอดประกอบอุปกรณ์เป็นขั้นตอนของการนำเครื่องจักรและอุปกรณ์ออกจากสถานที่ติดตั้งเพื่อทำการซ่อมบำรุงรวมถึงเตรียมสถานที่สำหรับติดตั้งอุปกรณ์ใหม่ ชิ้นส่วนใหม่ หรือเครื่องจักรใหม่ด้วยในแต่ละวันต้องนำส่งข้อมูลหน้างาน เพื่อรายงานกับผู้รับผิดชอบเพื่อจัดทำรายละเอียดของเครื่องจักรและอุปกรณ์เป็นเอกสาร และการบันทึกความก้าวหน้าของงานซ่อมบำรุงและซ่อมคืนสภาพเครื่องจักรและอุปกรณ์เพื่อการตรวจสอบและประเมินผล



8. จัดการกับความเสียหายที่เกิดขึ้นแต่ละชนิด

ผู้รับผิดชอบโรงงานจึงต้องตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักรและอุปกรณ์ที่ได้รับความเสียหายจากน้ำท่วมว่าอุปกรณ์หรือชิ้นส่วนเครื่องจักรเหล่านั้นสมควรที่จะเปลี่ยนใหม่ หรือซ่อมแซมการซ่อมแซมนั้นทำได้ที่โรงงานเลยหรือไม่หรือต้องเคลื่อนย้ายออกเพื่อนำไปซ่อมแซมที่หน่วยงานของผู้ผลิตหรือตัวแทนจำหน่ายทั้งหมดนี้เป็นการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ที่สำคัญของผู้รับผิดชอบโครงการที่ต้องรับผิดชอบกิจกรรมหลักของการฟื้นฟูสภาพเครื่องจักรและอุปกรณ์ที่ต้องดำเนินการในช่วงเวลาอันสั้นประกอบด้วย

  • การเตรียมการ
  • การตรวจสอบความบกพร่อง
  • ค้นหาตำแหน่งความบกพร่อง
  • การจัดหาอะไหล่
  • การแก้ไขความบกพร่อง
  • การทดสอบและประเมินผล

9.  การซ่อมแซมระบบไฟฟ้าและอุปกรณ์ในโรงาน

          การซ่อมแซมระบบไฟฟ้าของโรงงานในกรณีที่เกิดความเสียหายจากน้ำท่วมเมื่อหลังน้ำลดแล้วเป็นการดีที่ควรจะเปลี่ยนอุปกรณ์ไฟฟ้าใหม่มากกว่าพยายามที่จะซ่อมแซมเพื่อให้ใช้งานได้ เช่น ปลั๊กไฟ ตู้ควบคุมระบบไฟฟ้า , สวิตช์ไฟฟ้า ,หลอดไฟฟ้า,และอุปกรณ์ประกอบ, แผงควบคุมระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ และเครื่องมือวัดต่าง ๆเจ้าหน้าที่ซ่อมบำรุงต้องทำการวัดค่าความเป็นฉนวนของสายไฟฟ้าและสายคอนโทรลทั้งหมดและต้องเปลี่ยนสายใหม่หมดในกรณีที่ค่าความต้านทานของฉนวนที่วัดได้มีค่าน้อยการทำความสะอาดครั้งใหญ่ในโรงงาน ระบบไฟฟ้า อาจใช้ระบบการทำความสะอาดด้วยน้ำแข็งแห้งและด้วยสารเคมีนำเข้าชนิดพิเศษ การซ่อมมอเตอร์เป็นงานหลักของการฟื้นฟูเครื่องจักรในโรงงานอุตสาหกรรมที่ได้รับความเสียหายจากภัยน้ำท่วมเนื่องจากมอเตอร์ส่วนใหญ่จะติดตั้งบริเวณที่ต่ำของเครื่องจักร โอกาสสูงมากที่จะได้รับความเสียหายดังนั้นการวิเคราะห์ต้นทุนในการซ่อมมอเตอร์จึงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อช่วยการตัดสินใจว่าจะซ่อมมอเตอร์ดีหรือเปลี่ยนมอเตอร์ใหม่ดี ซึ่งอาจจะทำให้การซ่อมแซมแล้วใช้งานต่อไปได้อีกไม่นาน หรือซื้อใหม่คุ้มกว่าที่จะซ่อมและประเด็นสำคัญมากคือห้ามจ่ายไฟผ่านระบบจ่ายไฟฟ้าถาวรของโรงงานอุตสาหกรรม จนกว่าจะประเมินผลอย่างถูกต้องและปลอดภัยจริง

10. เครื่องจักรและอุปกรณ์ที่มีโอกาสเสียหายหนักฟื้นฟูได้ยาก

          บอร์ดคอนโทรลต่างๆ  ระบบควบคุมหุ่นยนต์และแขนกลต่างๆ   แผงวงจรไฟฟ้าอิเลคทรอนิกส์  ระบบวาล์วของไฮดรอลิคและนิวเมติกระบบอัตโนมัติและชุดควบคุม  Servo motorระบบควบคุมดิจิตอล เป็นต้น โอกาสสูงมากที่จะได้รับความเสียหายจนยากที่จะซ่อมแซม  ดังนั้นเพื่อป้องกันความเสียหายในอนาคตจึงควรตัดสินใจว่าจะซ่อมเปลี่ยนอุปกรณ์เหล่านั้น หรือซื้อใหม่คุ้มกว่าที่จะซ่อม


ข้อมูลองค์ความรู้โดย
อ.ภควัต รักศรี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ


กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม
ออกแบบและพัฒนาเว็บไซต์โดย
สำนักวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ